De Neckar is een machtige rivier die grotendeels door de Duitse deelstaat Baden-Württemberg stroomt. De rivier slingert 362 kilometer door steeds veranderende landschappen. We volgden de rivier in en rondom Stuttgart, de trotse hoofdstad van het veelzijdige Baden-Württemberg.
De Neckar is een charmante rivier
De Neckar ontspringt in het Zwarte Woud en mondt uit in de Rijn bij Mannheim. Op basis van de cijfers legt de Neckar het af tegen de andere Duitse rivieren. Met onder meer de Rijn, de Donau, de Moezel en de Elbe heeft de Neckar dan ook veel concurrentie in Duitsland. De Neckar is niet de langste, breedste of schoonste rivier. Wel schijnt ze de meest charmante rivier te zijn. Lieflijke stadjes zoals Heidelberg, Tübingen, Esslingen en natuurlijk de stad Stuttgart omarmen de rivier. Ook wijndruiven zijn gek op de Neckar. Ze groeien als kool op de steile hellingen waar de Neckar zich doorheen wringt.
Stuttgart krijgt een mooi station
Met een rechtstreekse trein tuften we in vier uurtjes van Utrecht via het Ruhrgebied naar Stuttgart. Bij aankomst werden we meteen geconfronteerd met het meest gevoelige onderwerp van de stad. Het stationsgebied staat al jaren in de steigers, had al jaren gereed moeten zijn en is al ver over budget. Voor 2031 wordt er nog geen lintje doorgeknipt. Ze hebben het liever over de trots van hun stad die wel een succesvolle opknapbeurt heeft gehad en nu nog een nieuw likje verf krijgt.
De trots van Stuttgart
De televisietoren van Stuttgart is een icoon. Het was de eerste televisietoren ter wereld van beton en zonder concurrentie destijds meteen ook de hoogste met 216 meter. Die titel verloor de toren al snel nadat over de hele wereld gelijksoortige torens verrezen. De primeur van deze eerste toren maakt de stad nog steeds trots. Vanuit het uitkijkplatform heb je een panoramisch uitzicht over de stad en de wijde omgeving. Het is een leuke plek om een drankje te doen en te genieten van het uitzicht, als het weer tenminste meezit. Een flinke regenbui trekt over Stuttgart heen en hult de toren in nevelen. Als de wolken voorbij zijn gedreven ontwaar ik een glimp van de kronkelende Neckar tussen de bossen door.
Zoveel te doen in Stuttgart
Al eerder brachten we een bezoek aan Stuttgart en ontdekten we hoe groen de stad eigenlijk is. Das Grüne U’ is de groene strook waarin meerdere stadsparken zonder tussenkomst van verkeerslichten of zebrapaden aan elkaar geknoopt zijn en die samen een acht kilometer lange groene lus door de stad vormen. De Neckar schurkt langs de onderkant van de U. Killesberg met haar uitkijktoren maakt het ene uiteinde van de groene lus en de Schlossplatz, het hart van Stuttgart, het andere.
Naast een groene stad staat Stuttgart ook bekend als de stad van de Stäffele, het trappenvolk. Van oudsher heeft de stad ontzettend veel trappen, dankzij de vele wijnbouw op de hellingen. Het theehuisje in het Weißenburgpark is bijvoorbeeld zo’n plek waar je, traplopend vanaf het centrum, de nodige hoogtemeters overbrugt. Vanaf het park heb je een ongekend uitzicht over de stad. Soms ben je te voet of op de fiets sneller in een ander deel van de stad dan met de auto. Vooral de fiets is, ondanks de klimmetjes, een handig manier om door en langs Stuttgart te trekken. Er ligt namelijk een interessante fietsroute nabij die we gaan verkennen.
Fietsen op de Neckar Radweg
De Neckar Radweg volgt de loop van de Neckar. Je kunt het hele traject vlak langs de Neckar fietsen. Vanuit het Waldhotel Stuttgart, onze charmante uitvalbasis in de bossen in het zuiden van de stad, zet ik op de fiets koers richting de Neckar. Het pad leidt door dichte bossen, kleine dorpjes en heuvelaf langs wijngaarden. Na twintig minuutjes trappen steek ik de Neckar over, op misschien wel het minst fraaie deel van de rivier. Keiharde industrie omringt de Neckar hier. De Neckar Radweg volgt een fietspad een paar honderd meter evenwijdig aan de rivier. Niet zonder reden draai ik hier de route op en verlaat deze al na een paar kilometer. Met de fiets op standje turbo knal ik de klim van drie kilometer op, naar de Grafkapel op de Württemberg.
Grafkapel van de koning
Koning Wilhelm I van Württemberg was intens verdrietig na het overlijden van zijn tweede vrouw, de Russische Katharina Pawlowna. Hij liet de restanten van een burcht op de top van de Württemberg slopen en gaf opdracht tot de bouw van een mausoleum in de stijl van de Venetiaanse Villa La Rotonda. Ook Wilhelm zelf en zijn dochter hebben hun laatste rustplaats in de Grafkapel op de Württemberg. Met een prachtig uitzicht over Stuttgart en omgeving is het tegenwoordig een geliefde ontmoetingsplek.
Met een joekel van een sleutel worden de reusachtige houten deuren geopend. Door de 20 meter hoge koepel schijnt daglicht naar beneden. Vier manshoge standbeelden kijken vanuit een nis in de wand de koepelruimte in. In het midden bevindt zich een groot gietijzeren rooster met een bloem in het midden waardoor je net een glimp kunt opvangen van de grafkelder. De koning wilde geen bezoekers in de grafkelder. Meer dan een eeuw na zijn dood is er toch stiekem een houten wenteltrapje naar de kelder gemaakt. We dalen af naar de grafkelder en staan voor de versierde sarcofaag van de geliefden. De bloemen zijn net ververst. Een indrukwekkende ruimte met een bijzondere akoestiek. Een uitstapje vanaf de Neckar Radweg dat zeker de moeite waard is.
Stuttgart autostad
Een inrichting die bijeengesprokkeld lijkt te zijn op rommelmarkten geeft Hallo Emil een geheel eigen karakter. Het restaurant dat in Berlijn niet had misstaan is gevestigd boven de loods van de roeivereniging naast de Neckar en oogt als een aardig hippe tent. Vanaf het terras kun je vanuit een luie sofa met een speciaal biertje in je hand het gezwoeg op het water aanschouwen en natuurlijk de onvermoeibare fietsers die de Neckar Radweg bedwingen. Na een stevige hap draai ik de route weer op en fiets langs een gigantisch fabriekscomplex met kilometers aan pijpen in allerlei maten. Een driepuntige ster binnen een cirkel verraadt de eigenaar van het terrein. Stuttgart is als thuishaven van Mercedes en Porsche een echte autostad. Het populaire Mercedes-Benz museum ligt vlak aan de Neckar Radweg. Na een eerder bezoek aan het museum valt op dat de collectie tentoongestelde voertuigen regelmatig wisselt en het museum zeker een tweede bezoek waard is.
Voorproefje van de Neckar Radweg
Onder met graffiti bekladde bruggen waar daklozen laveloos op stukken karton rondhangen fiets ik verder. Zoals elke grote stad heeft ook Stuttgart een rauw randje. Ondanks een fijn zomerzonnetje in juni zijn de luiken van de bar van het stadsstrand langs de Neckar potdicht. Alle strandstoelen staan keurig opgeklapt in een hoekje. Zodra ik het Wilhelmina Park voorbij ben neemt de stadse drukte af. De rust keert terug op het fietspad en ook de wijnranken langs de oevers komen weer tevoorschijn. In een aangenaam zonnetje vervolg ik mijn weg en overdenk de relatie tussen Stuttgart en de Neckar.
Enerzijds leeft de stad een beetje met zijn rug naar de rivier. Weinig bankjes, piertjes, winkeltjes of ander entertainment langs de oever. Misschien ook niet zo heel gek aangezien de Neckar ook niet door het stadscentrum stroomt. Anderzijds maken tal van fietsers en wandelaars gebruik van het pad en is er leven langs de oevers. De vele kronkels van de Neckar zorgen ervoor dat de kilometers best snel wegtikken. De tijd en actieradius dwingen me om tien kilometer buiten de stad rechtsomkeert te maken. Ik vermoed dat het fietsen van de gehele Neckar Radweg een prachtig avontuur moet zijn. Met behulp van andere vervoersmiddelen trek ik nog iets verder noordwaarts langs de Neckar.
In de tuktuk door Marbach am Neckar
Friedrich Schiller is in Duitsland een beroemd man. Als dichter maakt hij furore in de 18e eeuw met zijn werk Ode aan de vreugde. Zijn geboortedorp Marbach am Neckar noemt zich Schillerstadt. Het stadje met 15.000 inwoners trekt veel bezoekers die de voetstappen van Schiller zoeken. Het Literaturmuseum der Moderne en het Schillermuseum, dat gevestigd is in zijn geboortehuis, staan op hun lijstje. Marbach is meer dan Schiller. Gids Christa geeft bezoekers een goede indruk van het stadje langs de Neckar tijdens een anderhalf uur durende tour met haar elektrische tuktuk door Marbach en omgeving.
Vanaf de Marktstraat met haar oude vakwerkhuizen maken we een rondje door het historische centrum. De mooiste straatjes zijn zonder meer de drie Holdergassen. De onderste, middelste en bovenste lopen parallel aan elkaar. Vroeger woonden in deze knusse en fotogenieke straatjes de wijnbouwers en boeren. Op menig gevel groeien nog wijnstokken. De productie is allang verplaatst naar de steile hellingen langs de Neckar, die vol wijndruiven staan. Marbach is een van de opstapplaatsen voor een rondvaart over de Neckar.
Met de wijnboot over de Neckar
Keurig op tijd meert de MS Weinkönigin aan. Een uurtje geleden is de rondvaartboot vertrokken uit Ludwigsburg en vaart door tot Besigheim, waar rechtsomkeert wordt gemaakt voor de terugweg. We stappen aan boord en varen anderhalf uur mee stroomopwaarts. Onze medeopvarenden zijn veelal Duits, boven de pensioengerechtigde leeftijd en lusten wel een borreltje. Op het buitendek komt het geronk van de motor boven het geklets aan boord uit. Dat mag de pret niet drukken. Vanaf het water valt pas op hoe fraai de oevers van de Neckar zijn. We varen door twee sluizen waarbij het waterpeil zeker een meter of tien zakt. Na een bochtje om Hessigheim heen legt de Wijnkoningin aan net na een tuibrug die de Neckar overspant. Als enigen gaan we van boord. De achterblijvende senioren nemen nog een wijntje.
Wijntjes proeven boven de Neckar
Met zoveel wijngaarden langs de oevers van de Neckar moet er wel een wijnboer zijn waar je meer over de lokale wijntjes kunt leren. En dan het liefst op een fraaie locatie. De Felsengartenkellerei in Hessigheim, op nog geen tien minuten lopen van de pier van de rondvaartboot, oogt van buiten als een wegrestaurant. Het is het hoofdkwartier van de wijncoöperatie die namens tien wijndorpen en 400 wijnbouwfamilies alles verzorgt, van de wijnbereiding tot het vullen van de flessen. Hier kun je over de lokale wijntjes leren. En ze proeven. Ook aan die fraaie locatie ontbreekt het niet. Boven de steile wijngaarden torent de rotsformatie van het kleine natuurreservaat Hessigheimer Felsengärten.
We lopen over een glooiende geasfalteerde weg langs de wijngaarden omhoog en zien onder ons een prachtig uitzicht op het dal van de Neckar ontvouwen. Een binnenvaartschip vol hout glijdt over het water. We passeren een witte lijn die de 49e breedtegraad symboliseert. Het is een verwijzing naar de Champagnestreek in Frankrijk, die toevallig op dezelfde breedtegraad ligt en waar op eenzelfde wijze sekt wordt geproduceerd. Iets verderop staat in een inham een driewieler geparkeerd die is omgetoverd tot een wijnproeverij met een enorme kaasplank. De wijntjes van de Felsengartenkellerei smaken opperbest. De bijzondere plek met het prachtige uitzicht geeft de ervaring nog een extra dimensie.
Door naar het zuiden
Na de regio langs de Neckar tot een uur ten noorden van Stuttgart te hebben verkend zakken we ook af naar het gebied rondom de rivier ten zuiden van Stuttgart. Het charmante en middeleeuws ogende Esslingen is maar tien minuutjes met de regionale trein vanaf bouwput Stuttgart Hauptbahnhof. Het centrum van Esslingen grenst aan de Neckar en lijkt meer met de rivier verbonden te zijn dan Stuttgart. Een zijtakje van de Neckar stroomt dwars door de oude binnenstad. Op dit deel van de Neckar is kanoën een geliefde activiteit.
Het stadje staat bekend voor de rijen kleurrijke vakwerkhuizen. De verschillende patronen verraden de eeuw waarin de huizen zijn gebouwd. Doordat Esslingen de Tweede Wereldoorlog redelijk ongeschonden is doorgekomen zijn veel vakwerkhuizen bewaard gebleven. Dat en grondige renovaties hebben ervoor gezorgd dat Esslingen er piekfijn uitziet. Een ander pareltje is het oude stadhuis met zijn rode gevel en bijzondere klokken. De arend bovenin kijkt bewust naar links in de richting van Stuttgart. Beide steden waren in het verleden grote vijanden van elkaar. Tegenwoordig zijn ze vriendjes en kibbelen hooguit over wie de mooiste kerstmarkt heeft.
Een ander opvallend bouwwerk is de St. Dionys kerk. De twee torens van deze kerk uit de veertiende eeuw zijn met een brug aan elkaar verbonden. De legende gaat dat de torenwachter in de zuidelijke toren woonde en het toilet zich in de noordertoren bevond. Het was een ware uitdaging voor de pechvogel om op tijd voor zijn behoefte te zijn. Een meer aannemelijke reden is dat de torenbel te zwaar was en een verzakking dreigde. Onder de kerk is een opgravingsmuseum ingericht, waar de funderingsmuren van de eerste kerken die op deze plek stonden nog te zien zijn.
Sekt tussen de schimmels
Tegenover de kerk, in de gewelfkelders onder een voormalig kloostergebouw, bevindt zich iets heel kostbaars. Het plafond bestaat uit stenen bogen die volhangen met schimmels, de zogenaamde kellerkatzen. Deze schimmel ontstaat wanneer de luchtvochtigheid in een kelder meer dan 80% is en er daarmee sprake is van ideale omstandigheden voor de opslag van wijn. Kessler Sekt gebruikt de kelder voor de opslag van haar sekt, de Duitse benaming voor mousserende wijn, vergelijkbaar met Franse champagne. Maar champagne mag het niet worden genoemd.
We lopen door de kelders en kijken telkens met een schuin oog naar boven om de schimmels die eruit zien als grote spinnenwebben in de gaten te houden. Iedere zaterdag wordt er wijn in de kelders gemorst om de goedaardige schimmel tevreden te houden. De rondleiding, die voor het komende halfjaar al is volgeboekt, eindigt in een statige zaal waar we verschillende smaken mogen proeven. De druiven die worden gebruikt voor dit frisse en sprankelende drankje worden uiteraard geplukt langs de oevers van de Neckar. Kessler is echt een begrip in de regio. Op de terrasjes van Stuttgart is Kessler Sekt één van de meest populaire drankjes en doet het goed op feestjes.
Feestje op de Neckar
Wilhelm Knipscheer is een 60 jaar oude vrachtaak die heel wat grind en kolen heeft vervoerd. Het schip is uit de vaart gehaald en aangemeerd bij de oude kolenoverslagplaats van Stuttgart. Deze overslagplaats langs de Neckar is getransformeerd tot een culturele werf. De Knipscheer is geheel verbouwd en omgetoverd tot de event- en clublocatie Frida’s Pier. Overdag vinden er culturele evenementen plaats. In de avond verandert het bovendek in een loungesetting en worden de draaitafels voorzichtig aangeslingerd. Na tienen gaat het feest in de buik van het schip verder. Verticale lichtstralen vormen de grens tussen de dansvloer en de bar. Het volume gaat op 10 en het feest gaat door tot diep in de nacht. Dansen op de beats al dobberend op de Neckar.
