De strengst beveiligde grens ter wereld is de DMZ, de grens tussen Noord-Korea en Zuid-Korea. Een stap over de grens kost je je kop. Vanaf Seoul is het slechts een uurtje rijden naar het grensgebied tussen beide Korea’s. Meerdere organisaties bieden excursies aan naar de DMZ De gespannen sfeer ervaar je daar zelf. Noord-Korea en Zuid-Korea zijn absoluut geen vriendjes.
Terug in de tijd
Tot het einde van de Tweede Wereldoorlog was het gewoon Korea, één land. Bezet door Japan weliswaar, maar toch. De Verenigde Staten en Rusland deden pogingen het land samen te regeren na 1945. Dat ging niet zo goed. Het kapitalisme en communisme botsten nogal. Dus werden er twee staten van gemaakt. Al in 1950 ging het mis. Noord-Korea werd boos en viel Zuid-Korea binnen waarmee de Koreaanse Oorlog een feit was. Binnen een paar dagen viel Seoul. Uiteindelijk lukte het Zuid-Korea met de hulp van de Verenigde Staten om de Noord-Koreanen terug te dringen. In 1953 werd in Panmunjeom een wapenstilstand getekend. Geen vrede. Officieel zijn de Korea’s nu al meer dan 70 jaar in staat van oorlog met elkaar.
Wat is de DMZ ook alweer?
Op de grens van voor de Korea oorlog is een demarcatielijn getrokken. Daarom heen is een gedemilitariseerde zone ingericht, een buffer tussen de twee legers. Dat is de DMZ. Maar liefst 250 kilometer lang en 4 kilometer breed. Een stuk zwaarbeveiligd niemandsland die beide partijen uit elkaar moet houden. Je kunt de DMZ alleen bezoeken met een georganiseerde tour die toestemming heeft om het afgesloten gebied te betreden. Dagelijks mogen maximaal 50 touringcars de DMZ in. Een bus mag maximaal 3 uur in de DMZ blijven. Met gemiddeld 50 plaatsen per touringcar lopen er gemiddeld 2.500 bezoekers per dag in de DMZ rond.
Vertrek vroeg in de ochtend
Om half acht in de ochtend staat langs de weg bij iedere ingang van metrostation Myeong-dong in hartje Seoul een touringcar stationair te draaien. Groepjes mensen staan geduldig in het ochtendzonnetje te wachten. Volle bussen vertrekken. We krijgen een keycord om onze nek gehangen met daarop de naam van Dora. Achter de voorruit van de bus staat een plaatje van Dora in de jungle slingerend aan een liaan. Onze Dora blijkt een vlotte Koreaanse met dezelfde haarkleur. Ze dreunt over de microfoon van de bus plichtsmatig de planning van de komende uren op zoals ze dat al zo vaak heeft gedaan. Zes keer per week doet ze de DMZ tour sinds de JSA tour twee jaar geleden is gecanceld.
Wat is de JSA tour
De JSA tour is het echte werk. De Joint Security Area is het stuk bij Panmunjeom met de bekende blauwe huisjes waar de wapenstilstand meer dan 70 jaar geleden werd getekend. Hier ligt ook de militaire demarcatielijn waar soldaten van de beide Korea’s lijnrecht tegenover elkaar staan. Hier kun je letterlijk een stap in Noord-Korea zetten, met alle gevolgen van dien. Dat ondervond de Amerikaanse militair Travis King in 2023. Thuis stond hem een straf te wachten na eerst in Zuid-Korea te zijn veroordeeld wegens een mishandeling. Op de luchthaven maakte hij na de veiligheidscontrole rechtsomkeert en sloot zich aan bij een JSA tour. Plotseling rende hij lachend de grens over naar Noord-Korea. Dora kijkt boos terwijl ze verhaal verteld. ’Die eikel heeft me mijn baan gekost’, mompelt ze. Sinds dit incident is de Joint Security Area gesloten.
Imjingak Park eerste stop
De eerste stop van de DMZ tour ligt zeven kilometer buiten de afgesloten DMZ. Imjingak Park is voor iedereen toegankelijk. Het park is in de zeventiger jaren gebouwd vanuit de hoop dat beide Korea’s ooit weer herenigd zouden worden. Dora vertelt enthousiast dat dit de enige plek is om Noord-Koreaanse valuta te bemachtigen. Splinternieuw op Imjingak Park is een museum over Noord-Korea en de mogelijkheid voor een ontmoeting en Q&A met een overloper uit Noord-Korea. Voor een kleine drie euro extra. Dat lijkt ons natuurlijk reuze interessant.
Park vol monumenten
Verschillende herinneringsmonumenten passen bij dit park. Het Mangbaedan monument is een altaar dat de scheiding van de bevolking van beide Korea’s herdenkt. Nog steeds wordt hier op feestdagen op rituele wijze gescheiden families herdacht. Achter het altaar ligt de niet meer toegankelijke houten Freedom Bridge die werd gebruikt voor de uitwisseling van gevangenen na de Korea oorlog en de verbinding vormt richting de witte spoorbrug. Een ander symbool is de zwaargehavende locomotief die troepen en materieel vervoerde gedurende de oorlog. Verder dan het volledig vernietigde Jangdan station dat nu in de DMZ ligt is de trein niet meer gekomen. Zuid-Korea heeft de trein in 2006 uit de DMZ geplukt en een passend plekje in Imjingak Park gegeven. Het spoor tot aan de grens is uiteindelijk weer hersteld waardoor in theorie een ritje met de trein naar de Noord-Koreaanse hoofdstad Pyongyang mogelijk was. Tot oktober 2024 toen Noord-Korea van zich liet horen door hun deel van de spoorlijn tot aan de grens met dynamiet op te blazen.
Verder zijn er monumenten voor de Koreaanse veteranen, voor de Amerikaanse troepen, voor de hoop van hereniging en tal van andere herinneringen. Wat je mag verwachten bij een bijzondere plek als deze.
DMZ als pretpark
Imjingak Park is groots en efficiënt opgezet met een enorm parkeerterrein waar de touringcars netjes naast elkaar staan geparkeerd. Met verbazing lopen we door een amusementspark met onder meer een piratenschip, botsauto’s en draaimolen. Voor een hamburger kun je terecht bij Frank’s burger of de Boston Burger. Liever een donut? Bij Dunkin Donuts haal je de suikertraktatie. Vanuit het grote gebouw waarin de Tourist Information Center is gehuisvest vertrekt een gondel die je voor een meerprijs over de rivier naar een souvenirshop aan de overzijde brengt. Het pretpark gehalte op Imjingak Park is veel te hoog. En de rij voor het winkeltje met Noord-Koreaanse bankbiljetten is erg lang
Kletsen met een overloper
Het nieuwe museum over Noord-Korea stelt weinig voor. Een nagebouwde huiskamer met een zwart-wit tv en foto’s aan de muur van de voormalige twee bazen en de huidige grote leider. Verder een aantal bankbiljetten en postzegels in een vitrine en een bijna vormloze pop in een legeruniform waarmee bezoekers breed lachend op de foto gaan. Stipt om 9.00 begint het vragen halfuurtje met de Noord-Koreaanse overloopster. Jaren geleden is ze Noord-Korea via China ontvlucht en uiteindelijk naar Zuid-Korea gereisd. Via een tolk kunnen we vragen aan haar stellen.
Het grote aantal auto’s op de weg en de volle schappen in de supermarkten hadden haar het meest verbaasd. En natuurlijk mist ze haar familie die ze heeft achtergelaten het meest. In Zuid-Korea is ze hartelijk ontvangen en heeft ze een veel beter leven. Iedereen is lief voor haar. De tolk lijkt bij de wat kritischer vragen de antwoorden wat vrijer te vertalen. Discriminatie is formeel niet mogelijk luidt het vertaalde antwoord op de vraag of ze weleens wordt gediscrimineerd vanwege haar afkomst. Na een half uurtje bekruipt me het gevoel naar Zuid-Koreaanse propagenda te luisteren.
Achter het prikkeldraad van de DMZ
We rijden door naar de ingang van de DMZ. Een jonge militair klimt met een brede glimlach aan boord van de bus en kijkt vluchtig naar de paspoorten die hem worden voorgehouden. Tevreden stapt hij weer uit en zwaait de bus uit. Nu zijn we echt in de DMZ. We passeren een officiële grensovergang waarvan de slagbomen sinds 2016 dicht zijn. De weg leidt naar Kaesŏng, de dichtstbijzijnde stad in Noord-Korea waar beide Korea’s gebroederlijk een groot project hadden opgezet. Het Kaesong Industrial Complex huisveste 120 Zuid-Koreaanse fabrikanten die 50.000 arbeiders uit Noord-Korea in dienst hadden.
Ondanks alle spanningen en provocaties bleef deze samenwerking best lang in stand. In 2016 trok Zuid-Korea er na 12 jaar alsnog de stekker eruit. De Noord-Koreaanse overheid hief 80% belasting over het loon van de arbeiders waardoor Zuid-Korea indirect het nucleaire programma van Noord-Korea financierde. Dat was niet de bedoeling. Sindsdien ligt de grensovergang er verlaten bij.
Ballonnen met poep
Pesterijen aan de grens vinden over weer plaats. Zuid-Korea installeerde speakers langs de grens om de buren te verblijden met nieuwsberichten afgewisseld met swingende K-pop. Met het volume op maximaal. Noord-Korea plaatste ook speakers om propaganda boodschappen te verspreiden. Die waren door de matige kwaliteit speakers onverstaanbaar. De Noord-Koreanen gingen een stapje verder met de pesterijen en vulden ballonnen met afval en poep die ze de grens overstuurden. Nog steeds vliegt er regelmatig een ballon vol schijt de grens over.
Gluren naar Noord-Korea
De tweede stop van de dag en de eerste stop in de DMZ is het Dora Observatory dat strategisch is gelegen op de top van Mount Doresan. Vanaf hier gaan we voor het eerst gluren in Noord-Korea. Tien touringcars zijn ons al voor. Onze Dora maakt voordat we uitstappen duidelijk dat het strikt verboden is foto’s of video’s van Noord-Korea te maken. De boete bedraagt een afschrikwekkende 1,5 miljoen won of een gedetineerd verblijf van drie jaar in Zuid-Korea. Het enige wat mag worden gefotografeerd is het oude observatorium dat in nutteloze schutkleuren is geverfd.
In 2024 is een splinternieuw gebouw van drie etages opgeleverd om het gluren naar Noord-Korea nog iets aangenamer te maken. Op de tweede etage van het Dora Observatory is een soort van iMax bioscoop met uitzicht op Noord-Korea gerealiseerd. Vanuit een comfortabele stoel kun je ongemerkt de buren bespieden. Ook zonder verrekijker is de grens, voorzien van prikkeldraad en wachttorens, duidelijk zichtbaar. De Zuid-Koreaanse zijde is behoorlijk bebost, terwijl aan de kant van Noord-Korea alle bomen zijn gekapt voor hun kacheltjes. Beide landen hebben een hoge vlag in de grond geprikt. In de verte is de bebouwing van Kaesŏng zichtbaar. Mensen zijn er niet te onderscheiden. De derde etage van het observatorium is een uitkijkplatform in de buitenlucht. Vanwege de poepballonen die Noord-Korea laat opstijgen is deze etage al maanden gesloten. We moeten het doen met een uitzicht vanachter het glas. En uiteraard is er ook café waar je met uitzicht op Noord-Korea gezellig een drankje kunt doen.
File in de tunnel
Noord-Korea is gek op graven. Naar verluid zijn er meer dan 20 tunnels langs de grens. Vier tunnels heeft Zuid-Korea ontdekt, waarvan de derde tunnel de meest indrukwekkende en daarmee onderdeel van de DMZ tour is. In 1978 werd de tunnel ontdekt. Noord-Korea ontkende in alle toonaarden dat ze hier flink aan het graven waren geweest. Later kwam de verklaring dat het kolenmijn zou zijn. Het angstaanjagende voor Zuid-Korea is dat deze tunnel op slechts 52 kilometer van Seoul ligt en er naar schatting 30.000 soldaten per uur doorheen kunnen marcheren. De tunnel heeft een totale lengte van 1,6 kilometer. We moeten een keurige rij vormen voor de ingang van de tunnel. De regels zijn duidelijk; telefoons of camera’s moeten in de lockers, onderweg niet te lang stil blijven staan en helmpje op.
Via een betonnen helling met een stijgingspercentage van gemiddeld 11% dalen we af tot een diepte van 73 meter onder de grond. De laatste 100 meter is het bukken, wachten en schuifelen in een file. Mondjesmaat komen er mensen langszij op de terugweg naar het aardoppervlak. Na meer dan een half uur zijn we aan de beurt en staan we voor een betonnen wand met een raampje waar doorheen we het deel van de tunnel in Noord-Korea zien liggen. Sierlijke varanen groeien er weelderig. En verder is er niets te zien. Een beetje een anticlimax. Boven gekomen staan alweer drie nieuwe groepen te wachten op onze helmpjes. We hebben nog vijf minuten voor een foto met de befaamde DMZ letters voordat we door moeten naar onze laatste stop. De tijd tikt.
DMZ als merk
In de DMZ ligt aan iedere zijde van de demarcatielijn een dorp. Men vermoed dat het Noord-Koreaanse Kijong al jaren verlaten is. Het dorp aan de zijde van Zuid-Korea is springlevend. Taesung, ook wel Daeseong-dong of Freedom Village genoemd, ligt op een paar honderd meter van de grens. De bewoners van het dorp genieten tal van voordelen. Ze betalen geen belasting en worden voor de verplichte militaire dienst van anderhalf jaar niet opgeroepen. Daar staat wel een onvoorspelbare buurman en een avondklok tegenover. Voor 19.00 uur moeten de bewoners weer in het dorp zijn. Anders hebben ze pech en moeten ze een hotel zoeken. Dit is het niet het dorp van de laatste stop.
Dat is Unification Village, in tegenstelling tot wat de naam doet vermoeden niet echt een dorp is. Het is de DMZ winkel met lokale DMZ producten en uiteraard een restaurant en een heuse DMZ ijssalon. Op een lap grond dat door moet gaan als een fotogenieke tuin is een boog van plastic bloemen geplaatst met wat bankjes op platgetrapt gras. Dora neemt het voortouw en leidt de groep vakkundig de winkel in om de lokale producten met het DMZ logo aan te prijzen. Er is DMZ koffie, DMZ rijst en speciale DMZ chocolade. ’Neem de rode chocolade, niet de oranje’, adviseert ze stellig. De rode chocolade vindt gretig aftrek. Het wordt me duidelijk dat DMZ bijna een commercieel merk is waarmee leuk geld wordt verdiend.
Koe bij de grens
Over de Unification Bridge verlaten we de DMZ. Aan de voet van de brug staat tussen twee hekwerken met heel veel prikkeldraad een plastic koe. Het is een eerbetoon aan de oprichter van automerk Hyundai, wiens familie is gescheiden tussen Noord en Zuid. Als boerenzoon stal hij een koe van zijn vader om carrière te maken. Dat lukte aardig door met Hyundai uit te groeien tot een internationale autogigant. Als terugbetaling aan zijn vader liet hij in totaal 1.000 koeien over de Unification Bridge naar Noord-Korea verschepen. Twee soldaten stappen aan boord van de bus zodra we weer stil staan bij een checkpoint. Ze doen vluchtig nog een rondje paspoort staren en verdwijnen daarna weer snel in hun huisje. Met een warm lentezonnetje op de ruiten duurt het niet lang voordat driekwart van de passagiers al knikkebollend in slaap worden gewiegd op de terugweg naar Seoul.
Alternatieve DMZ tours
Het kan nog gekker. Starbucks is zo slim geweest een vestiging te openen op het Aegibong Peace Ecopark in Gimpo. Bijzonder aan deze Starbucks is het uitzicht op Noord-Korea. De rivier Imjin is hier best breed en vormt de grens tussen beide Korea’s. Genoeg aanleiding om hier een tour om heen te bouwen en de DMZ Starbucks tour te introduceren. Als je over een huurauto beschikt zijn er langs de grens op grotere afstand van Seoul een aantal observatietorens die je zonder een georganiseerde tour kunt bezoeken.
DMZ doen of niet?
Met gemengde gevoelens kijk ik uit het raam terwijl het hekwerk met prikkeldraad ruim een kwartier later nog steeds het landschap ontsiert. Twee volken die dezelfde taal spreken zijn gescheiden en verscheurd door een oorlog en een voortdurend dictatoriaal bewind. Een hereniging van beide Korea’s is verder weg dan ooit terwijl de dreiging steeds groter wordt. De DMZ is geen plek voor een pretpark. Hier maak je niet breed lachend selfies van drie letters gewikkeld in prikkeldraad. Of waar je chocolade en mokken verkoopt. Het maakt me nieuwsgierig naar de Noord-Koreaanse zijde van de DMZ. Hoe ziet die eruit? Vanaf deze zijde is het in ieder geval zonder tour geen DMZ. Als je wilt leren over de geschiedenis van Korea en de verhalen wilt horen moet je wel meegaan met een tour.
Een tour naar de DMZ kost gemiddeld zo’n 70.000 Won, omgerekend 50 euro per persoon. De DMZ is een merk geworden waaraan goed wordt verdiend. Het is massatoerisme, commercieel en voelt soms als een ware tourist trap. De DMZ is ook onlosmakelijk verbonden met Zuid-Korea, waardoor het ook als een gemis voelt om dit stukje geschiedenis niet zelf te ervaren tijdens je Korea rondreis.
