Heb je interesse in geschiedenis? Dan voelt het noorden van Frankrijk als één grote tijdmachine. Van de zware sporen uit WOI en WOII – met tunnels en geheime bunkers – tot een modern museum dat is gebouwd op de resten van steenkoolmijnen. Op 2,5 uur rijden van Zuid-Nederland is deze regio bovendien prima te doen als weekendje weg. Dit zijn 5 indrukwekkende plekken in de omgeving van Arras (Atrecht) die je niet mag missen.
5x doen in het noorden van Frankrijk voor geschiedenisliefhebbers:
- De grootste militaire begraafplaats van Frankrijk
- De grootste verrassingsaanval uit de Eerste Wereldoorlog
- Een geheime raketbasis uit de Tweede Wereldoorlog
- De hoogste mijnbergen van Europa
- Het kleine broertje van het Louvre
Noorden van Frankrijk: regio Hauts-de-France
De regio Hauts-de-France is het bovenste stukje van Frankrijk. Op slechts 2,5 uur rijden vanuit het zuiden van Nederland ben je er eigenlijk zo. Toch hoor je hier, in vergelijking met bijvoorbeeld het Müllerthal in Luxemburg of de Eifel in Duitsland, relatief minder mensen over. Dat maakt het een origineel weekendje weg – al zou je hier ook prima een roadtrip van een week of langer kunnen maken.
Voor mijn weekendje weg in het noorden van Frankrijk concentreerde ik me op het gebied rond Arras (Atrecht in het Nederlands). Dit bleek een hele fijne uitvalsbasis, waarover later in deze blog meer.
1. De grootste militaire begraafplaats van Frankrijk
Rijtjes vol witte kruizen kijken uit over de heuvels van het Franse platteland. Heuvels waar meer dan 100 jaar geleden, tijdens de Eerste Wereldoorlog, hevig om werd gevochten. Bij Notre-Dame-de-Lorette, de grootste militaire begraafplaats van Frankrijk, rusten meer dan 42.000 gesneuvelde Franse soldaten.
In 1915, aan het begin van WOI, werd op deze plek al een kleine begraafplaats aangelegd. Deze werd later uitgebreid door gesneuvelden van meer dan 150 kleinere begraafplaatsen in Frankrijk over te brengen. Het gehele terrein maakt indruk, maar één graf blijft me in het bijzonder bij. Op de eerste rij vanaf de ingang staat een duo-kruis. Vader sneuvelde tijdens WOI, zijn zoon volgde in WOII. Morts pour la France staat er naast hun namen.
Het terrein heeft twee imposante gebouwen. De 52 meter hoge lantaarntoren heeft een crypte met diverse graven. De kerk heeft prachtig glas-in-loodwerk, gefinancierd door nabestaanden en veteranen.
Aan de overkant van de weg staan 500 goudkleurige panelen in een cirkel. Dit is het Anneau de la Mémoire (de Herdenkingsring). De panelen dragen de namen van 580.000 soldaten die in deze regio omkwamen. Ze zijn op alfabetische volgorde gegraveerd, zonder onderscheid in land of religie. Het monument werd 100 jaar na de start van WOI aan Notre-Dame-de-Lorette toegevoegd. Opdat we niet vergeten.
Praktisch:
- Notre-Dame-de-Lorette ligt in het plaatsje Ablain-Saint-Nazaire, op 20 minuten rijden van Arras.
- Toegang is gratis.
- De begraafplaats heeft geen voorzieningen. Voor een hapje, drankje of toiletstop kun je +/- 2 kilometer verderop terecht. Hier liggen een klein gratis museum over WOI en een restaurant naast elkaar. Parkeren is gratis. Het restaurant heet Restaurant du Mémorial 14-18 en het museum Lens 14-18 (gesloten op maandag en dinsdag)
Het noorden van Frankrijk heeft nog veel meer bezienswaardigheden die met de Eerste Wereldoorlog te maken hebben. Hier volgt nog een aparte blog over.
2. De grootste verrassingsaanval uit de Eerste Wereldoorlog
Eén van de beste geschiedenistours die ik ooit heb gedaan!
De meest indrukwekkende plek om tunnels uit de Eerste Wereldoorlog te bekijken is Carrière Wellington in Arras. Deze tunnels zijn tijdens WOI vernoemd naar de hoofdstad van Nieuw-Zeeland – en dat is niet voor niets. Je treedt hier in de voetsporen van Britse soldaten én Nieuw-Zeelandse tunnelgravers, zo’n 20 meter onder de grond.
Na zware verliezen – de Slag om Verdun (350.000 doden) en de Slag om de Somme (meer dan 1 miljoen slachtoffers) hadden al plaatsgevonden – hadden de geallieerden een buitengewoon plan nodig. Een ultieme verrassingsaanval in de streek rond Arras moest het tij van WOI keren.
Arras had al kalksteengroeven (carrières), maar de gangen waren niet verbonden. Nieuw-Zeelandse tunnelgravers verbonden ze met elkaar en breidden het netwerk uit, tot nét onder de neus van de Duitsers. Met pikhouwelen groeven de mannen 80 meter per dag, 24 uur per dag in ploegendiensten. Na zes maanden omvatte het tunnelnetwerk 19 kilometer, inclusief water, licht, keukens en zelfs een ziekenhuis.
De rondleiding door Carrière Wellington is uitstekend opgezet. Een gids leidt je door de tunnels. Soms vertelt hij of zij iets, soms speelt er een fragment via je persoonlijke audiogids. Zwart-witprojecties tonen foto’s en video’s op de wanden. Door deze combinatie komen de verhalen echt binnen. Zoals de laatste kerkdienst vóór de aanval, die je als het ware samen met ‘de jongens’ meemaakt. Een kippenvelmoment, want net daarvoor heeft de gids met zachte stem verteld hoe 24.000 Britse soldaten hier een week verstopt zaten. Ook het bevel om de vijand te bestormen ‘maak je mee’ alsof het 9 april 1917 om 05:30 uur ’s ochtends is. Een absolute aanrader voor wie interesse heeft in geschiedenis.
Praktisch:
- Carrière Wellington ligt op 20 minuten lopen van het centrum van Arras.
- Een bezoek is alleen mogelijk tijdens een rondleiding, op vaste tijden. De tour duurt 1 uur.
- De groepen zijn klein, dus reserveer je kaartje vooraf via de website van Carrière Wellington
- Onder de grond is het constant 11 graden. Trek dus iets warms aan.
3. Geheime raketbasis uit de Tweede Wereldoorlog
Op het Franse platteland ligt een van de grootste raketbunkers uit de Tweede Wereldoorlog verstopt. De nazi’s lieten het complex door dwangarbeiders bouwen, onder zware omstandigheden. Hitler’s plan: hier zijn beruchte V2-raketten bouwen en op Engeland afvuren. De geavanceerde bommen zouden complete Engelse steden in de as leggen.
Een stukje verwachtingsmanagement voor je bezoek: van de ondergrondse fabriek is niet veel meer over. En dat is maar goed ook. De geallieerden wisten La Coupole te bombarderen voordat hier ook maar één raket afgevuurd kon worden. Wat er nog over is, zijn één lange tunnel en de koepel (met een hoogte van 55 meter en een doorsnede van 71 meter). Die koepel zie je al vanaf de parkeerplaats, de rest van het complex is van buiten overwoekerd.
Dankzij moderne technologie krijg je toch een indruk van hoe La Coupole eruit moet hebben gezien. Bij de ingang krijg je een iPad en audiogids mee. Vervolgens loop je door de oude fabriekstunnel en scan je op verschillende plekken een QR code. De iPad laat zien hoe deze plek er vroeger uitzag, vergezeld door een audiofragment. Dit is erg goed opgezet.
Aan het eind van de tunnel brengt een lift je omhoog de koepel in. Hier zitten nu een klein museum over WOII en een planetarium. Goed om te weten: het is vooral een algemeen museum over WOII, gericht op bezoekers met basiskennis over WOII. Wel gaat een (klein) deel van de tentoonstelling dieper in op de V2 raketten (die hier ook te zien zijn) en de rol die nazi-wetenschappers na de oorlog speelden bij de ontwikkelingen in de ruimtevaart.
Praktisch:
- La Coupole ligt in het plaatsje Wizernes, op een uur rijden van Arras. Ten opzichte van de andere dingen om te doen in het noorden van Frankrijk, ligt La Coupole wat uit de richting. Wij bezochten La Coupole daarom op de terugweg naar Nederland.
- Neem een vest of jasje mee voor in de tunnels, want hier is het altijd fris.
- Tip: loop niet te snel door de tunnel heen omdat je, net zoals wij, denkt dat dit nog maar het begin van het bezoek is. De tunnel – en de verschillende punten waar je met de iPad verbinding kunt maken – zijn juist een groot deel van de ervaring.
- De audioguide is er ook in het Nederlands. Ook de informatie in het museum is in het Nederlands.
4. De hoogste mijnbergen van Europa, in het noorden van Frankrijk
Ooit bovenop een ‘slakkenhoop’ gestaan? Dit is geen doorsnee berg, maar een afvalberg van gruis uit de kolenmijnen. De hoogste mijnbergen van Europa (186 meter) vind je in Loos-en-Gohelle, in het noorden van Frankrijk.
In de vorige eeuw werd hier driftig gegraven, op zoek naar steenkool. Het gruis dat daarbij uit de mijnen kwam, werd boven de grond gedumpt. Zo ontstonden zwarte piramidevormige mijnbergen, terrils in het Frans. In Loos-en-Gohelle staan er twee naast elkaar: de terrils jumeaux (tweelingbergen). Eén daarvan kun je beklimmen, de andere is te instabiel geworden en daardoor gevaarlijk. Op de instabiele berg, die je onderweg passeert, zie je de restanten van een spoorlijn. Hiermee werd het puin vroeger naar boven gebracht.
Onderschat de klim naar de top van de mijnberg niet: deze is verrassend steil. Het eerste deel loop je over asfalt. De berg zelf bestaat echter uit losse gravelsteentjes. Daardoor is voorzichtigheid geboden, zeker bij de afdaling. Als je normaliter graag wandelstokken gebruikt bij bergwandelingen, dan zul je die hier ook fijn vinden. Boven wacht een mooi uitzicht over de omgeving en het voormalige fabrieksterrein. Je staat hier letterlijk bovenop een stuk geschiedenis.
Startpunt: Start bij de gratis parkeerplaats La Base 11/19. Hier ligt een klein bezoekerscentrum met toilet. Navigeer vanaf de parkeerplaats naar Sommet du terril 74b de Loos-en-Gohelle.
Afstand: 3,6 km retour.
Duur: De klim naar de top duurt zonder pauzes 30 minuten. Reken voor de totale wandeling minstens op 1 uur.
Hoogteverschil: 186 meter omhoog en 186 meter omlaag.
Praktisch:
- De slakkenhopen liggen in het plaatsje Loos-en-Gohelle, een buurdorp van Lens. Museum Louvre-Lens (tip 5 uit deze lijst met dingen om te doen in het noorden van Frankrijk) ligt bijna om de hoek. Arras ligt op 30 minuten rijden.
- De wandelroute heeft nauwelijks schaduw. Neem voldoende water mee.
- Wandelstokken kunnen fijn zijn, want de berg bestaat uit los gravel.
5. Het kleine broertje van museum het Louvre
Wist je dat museum het Louvre niet in Parijs staat? Althans niet alléén in Parijs? De totale collectie van het Louvre omvat een half miljoen stukken, waarvan er zo’n 35.000 in Parijs te bewonderen zijn. Het grootste deel ligt in opslagruimten waar geen mens ze ooit te zien krijgt. Eigenlijk zonde…
Dat vond de Franse overheid ook; zodoende startte de zoektocht naar een locatie voor een dépendance van het wereldberoemde museum. De keus viel op Lens in het noorden van Frankrijk. Sinds de sluiting van de mijnen was dit plaatsje in verval geraakt. Een nieuwe trekpleister was dus meer dan welkom.
Als je museum Louvre-Lens vandaag bezoekt, is dat verval ver te zoeken. Het (hyper-)moderne museumgebouw ligt op een groen terrein van 3 hectare waar de locals graag wandelen. Waar vroeger kool werd geschept, bewonder je nu sfinxen uit Egypte, beelden uit het oude Griekenland, een heuse Rembrandt en meer kunst.
Het pronkstuk van het Louvre-Lens is de Galerie du Temps (de Tijdgalerij). Hier staan de 250 mooiste stukken in één ruimte. De meeste musea splitsen hun collectie op en tonen deze per thema of periode. Het Louvre-Lens koos er bewust voor om één geheel te presenteren. Wel staat de kunst op chronologische volgorde. Je start voorin de zaal met de antieke tijd en eindigt achterin bij de negentiende eeuw. Zo reis je door 5.000 jaar geschiedenis.
Praktisch:
- Museum Louvre-Lens ligt op 20 minuten rijden van Arras en vrijwel om de hoek bij de mijnbergen van Loos-en-Gohelle (tip 4 op deze lijst met dingen om te doen in het noorden van Frankrijk).
- Een bezoek aan de vaste tentoonstelling is gratis. Voor tijdelijke tentoonstellingen geldt entree.
- Parkeer gratis bij Parking Louvre-Lens, op 5 minuten lopen van het museum.
- Gesloten op dinsdag.
Weekendje weg in het noorden van Frankrijk, vanuit Arras
Arras is een goede uitvalsbasis voor een weekendje weg in het noorden van Frankrijk. Alle genoemde dingen om te doen zijn vanuit Arras namelijk goed te bereiken als je eigen vervoer hebt. Arras heeft ook een treinstation en is, wanneer je alleen de stad of Carrière Wellington wil bezoeken, goed te combineren met Lille of Parijs. Vanwege de goede treinverbinding is de stad een populaire woonplaats bij Fransen die in Parijs werken.
Dingen om te doen in Arras
Deze blog had ook ‘6x Tijdreizen in het noorden van Frankrijk’ kunnen heten, want Arras is voor geschiedenisliefhebbers eigenlijk een tip op zich. Het stadje staat bekend om de prachtig barokke gevels. Je vindt deze op twee pleinen: Place des Héros en Grand Place.
Place des Héros en Grand Place
De twee pleinen van Arras hebben samen een ononderbroken lijn van 155 barokke gevels. Let ook op de versieringen boven de voordeur. Deze werden gebruikt als adresaanduidingen toen straatnamen en huisnummers nog niet bestonden.
De monumentale pleinen zijn nog indrukwekkender als je weet dat ze tijdens de Eerste Wereldoorlog volledig werden verwoest. Ze zijn daarna in de oorspronkelijke 17e-eeuwse stijl herbouwd. Het Place des Héros, met het stadhuis en Belfort, heeft ’s avonds de gezelligste terrassen. Dit plein heette oorspronkelijk Petite Place, maar kreeg in 1945 de naam ‘Heldenplein’ om verzetsstrijders uit WOII te eren.
Streekmarkt op zaterdag
Op zaterdagochtend vindt er in Arras een streekmarkt plaats. De kramen staan rondom het stadhuis op Place des Héros en op het naastgelegen Grand Place. Je vindt er de typische marktwaren en hoewel het een leuke markt is om overheen te struinen als je er toch bent, zou ik er niet speciaal voor omrijden. De locals denken hier overigens anders over: bij een flink aantal kramen voor groenten, fruit en bloemen zag ik lange rijen staan!
Stadhuis, Belfort en kathedraal
Vanuit het stadhuis heb je toegang tot het Belfort. Deze klokkentoren was voor de bourgeoisie een manier om de rijkdom van hun stad te tonen. Een lift en 40 traptreden brengen je naar 75 meter hoogte, naar het mooiste uitzicht over Arras. Onder het stadhuis liggen Les Boves: ondergrondse kalksteengroeven. Hier kun je alleen met een rondleiding komen. Bijna om de hoek staat de kathedraal van Arras; ook een bezoek waard.
Hotel in Arras
Mijn aanrader voor een hotel in Arras is hotel Mercure Arras Centre Gare. De ligging is ideaal: naast het treinstation van Arras, op 10 minuten lopen van het centrum. Onder het hotel zit een parkeergarage. Als je in het hotel slaapt kun je hier met korting parkeren (€ 14 per dag), maar je kunt de parkeergarage ook gebruiken als je er niet overnacht. De kamers zijn modern en het ontbijtbuffet is goed. Verder zijn er een restaurant, een gezellige bar (met gezelschapsspelletjes), een fitnessruimte, tafeltennistafel en tafelvoetbal.
Restaurants in Arras
Restaurant L’Oeuf ou la Poule
Dit restaurant zit in een zijstraatje en ziet er van buiten doorsnee uit – toch zat het steevast vol wanneer ik erlangs liep. Na een lunch snap ik waarom, want dit restaurant biedt ultiem Frans comfort food. De naam van het restaurant (‘het ei of de kip’) verklapt al iets over de menukaart. Een aanrader is poule au pot (‘kip in de pot’). Dit gerecht eet je in twee fases: eerst de bouillon als soep, daarna de kip met groenten. De gebraden kip met frietjes en de kipsalade lieten zich ook smaken.
Restaurants op Place des Héros
Zoals in meerdere steden, zijn de kwaliteit van het eten en het niveau van de service niet bij alle restaurants op het drukste en populairste plein even goed. Als je (vanaf de namiddag) echter lekker op het terras wil zitten, is dit plein de plek waar je wil zijn. Wij kozen voor een diner bij La Brasserie du Lion en dat was prima.
Restaurant van hotel Mercure Arras Centre Gare
Geen zin om de deur uit te gaan? Wij hebben ook lekker gedineerd in het restaurant van ons hotel in Arras. Op de kaart staan onder andere Aziatische gerechten met een twist.
Ik bezocht de regio Hauts-de-France op uitnodiging van Hauts-de-France Tourisme. De inhoud van deze blog heb ik onafhankelijk samengesteld, gebaseerd op mijn eigen ervaringen en meningen.
Dit artikel bevat affiliate links. Dit betekent dat wij een kleine vergoeding ontvangen wanneer jij via deze link een aankoop doet. Hiermee steun je onze website. Lees ook onze disclaimer.
