Vilnius is één van de meer onbekende hoofdsteden van Europa. Een wandeling door de hoofdstad van Litouwen voelt dan ook niet alsof je in een Europese hoofdstad bent. We gingen op verkenning in Vilnius en delen onze ervaring.
Waar ligt Vilnius
Litouwen is de meest zuidelijke van de drie Baltische Staten. Het land ligt ingeklemd tussen Polen, Wit-Rusland, en Letland. Ook grenst de Russische enclave Kalingrad aan Litouwen. Vilnius ligt in de zuidoostelijke hoek van het land. De grens met Wit-Rusland ligt op ongeveer 30 kilometer. Op een uurtje rijden van Vilnius ligt Kaunas, de tweede stad van Litouwen. Zowel vanuit Amsterdam als Eindhoven zijn er vluchten op Vilnius Čiurlionis International Airport.
Van de luchthaven naar de stad
Het knusse vliegveld ligt op zo’n 7 kilometer ten zuiden van Vilnius. Je loopt langs een aantal bagagebanden en na een paar stappen sta je al buiten. Van de buitenkant lijkt het eigenlijk meer op een treinstation. Er rijden treinen naar het centraal station. Frequent rijden ze niet en bovendien ligt het treinstation ook nog op een kleine twee kilometer van de binnenstad. Een betere en bovendien spotgoedkope optie is buslijn 3G die vanaf het perron voor de rode luchtballon vertrekt. Voor 90 eurocent brengt de bus je in 20 minuten naar het centrum van Vilnius. In de bus hangt een terminal waarmee je contactloos kunt betalen.
Roerig verleden van Litouwen
We beginnen ons bezoek met een wandeling door de stad. Gids Lina neemt ons mee op pad. Een trolleybus die in het Openluchtmuseum niet zou misstaan komt om hoek gereden. Op het Vincas Kudirka plein ondergaan we bijna een tijdreis. Een op het eerste oog weinig bijzonder plein dat de naam van de auteur van het volkslied van Litouwen draagt. De gebouwen rondom dit plein komen uit verschillende decennia. Na de Eerste Wereldoorlog riep Litouwen in 1918 haar onafhankelijkheid van het Russische Rijk uit met Vilnius als trotse hoofdstad. Dat duurde niet lang. Twee jaar later viel Polen Vilnius binnen en nam de stad in. In de Tweede Wereldoorlog was de Sovjet-Unie de baas in Litouwen. Kort daarna was het de beurt aan Duitsland om Litouwen te veroveren. Na de oorlog bleef Litouwen tot 1990 onder Sovjet bewind. Sporen van die periode zijn op meerdere plekken in Vilnius terug te vinden. Litouwen was de eerste van de drie Baltische Staten die de Russen de deur wees. We zien de grauwe betonnen Sovjet bouwsels, de iets meer verfijnde herenhuizen uit het begin van de eeuw en een compleet bijna regelvrije bouwstijl van de negentiger jaren langskomen.
KGB museum van Vilnius
Een statig pand in een vrij anonieme straat. Niet waar je een gevangenis met martelkamers zou verwachten. Het KGB museum, voluit het Museum van Bezetting en Vrijheidsstrijd, is best een heftig museum. Eén van de sporen uit de Sovjettijd. Dit was het hoofdkwartier van de Sovjet-KGB. In de kelder zijn de krappe cellen en gruwelijke martelruimten te bezichtigen. Zoals bijvoorbeeld een ruimte met een bak met daarin in het midden een rond plateau dat net groot genoeg is om met een voet op te staan. De bak werd met ijskoud water gevuld. Het was zeker in de winter slechts een kwestie van tijd voordat een gevangene zijn evenwicht verloor. In de executiekamer zitten de kogelgaten nog in de muren. Het KGB museum geeft een beeld van een zwarte periode uit de Litouwse geschiedenis.
Op bezoek in een echte gevangenis
De gevangenen die het hoofdkwartier van de KGB overleefden en via de achterdeur verlieten kwamen terecht in Lukiškės. Samen met criminelen sleten deze politiek gevangenen daar hun dagen. Na de Litouwse onafhankelijkheid bleef Lukiškės in gebruik als een gevangenis. Pas in 2019 verliet de laatste gedetineerde Lukiškės en verloor de gevangenis haar functie. Nu is een deel van de gevangenis in gebruik als locatie voor concerten en evenementen en dient het als een creatieve broedplaats voor kunstenaars. Een groot deel van de gevangenis is echter intact gebleven en kun je onder begeleiding van een gids bezichtigen. Gintas is onze passievolle gids en blijkt een begenadigd acteur te zijn in dagelijks leven. Lukiškės is een gevangenis uit een film. Flinke rollen prikkeldraad, veel tralies en vochtige kleine cellen. De gevangenis is dan ook gebruikt als filmlocatie voor onder meer het vierde seizoen van de populaire serie Stranger Things. Ondanks het lugubere verleden van de gevangenis is een rondleiding een aanrader.
Hoogste punt van Vilnius
De Litouwse onafhankelijkheidsstrijd speelde zich ook net buiten het centrum van Vilnius af. Boven tientallen blokken grauwe betonnen flats uit de Sovjettijd steekt de tv-toren uit. Bij deze 326 meter hoge spriet vond een confrontatie plaats tussen burgers die een vreedzaam protest voerden en Sovjet troepen die dit met geweld probeerden te onderdrukken. Er vielen 14 doden. De tv-toren is een symbool van de onafhankelijkheid geworden. Daarnaast is het een geweldig uitzichtpunt met een weids uitzicht over Vilnius en omgeving.
Verdwalen in het Nationaal Museum van Litouwen
De imposante Kathedraal van Vilnius krijgen we langzaam in zicht. Door de eeuwen heen heeft het gebouw het zwaar gehad met tal van branden en oorlogen. De huidige neoklassieke vorm stamt uit de 18e eeuw. Naast de kathedraal staat een 57 meter hoge klokkentoren die oorspronkelijk onderdeel van de vroegere stadsmuur was. In de zomerperiode kun je de toren beklimmen voor een mooi uitzicht over de oude binnenstad van Vilnius. Naast de kathedraal staat de Palace of the Grand Dukes waarin het Nationaal museum van Vilnius is gehuisvest. Hier leer je alles over de geschiedenis van Litouwen. Vier routes leiden je door het museum dat soms wel een doolhof lijkt. Je bent makkelijk een paar uur zoet in dit grote museum. Vanaf de toren van het museum heb je een mooi uitzicht over de oude binnenstad.
Grens oversteken naar Užupis
De brug over het riviertje Vilnia is volgehangen met slotjes. Dit is de poort naar de zelf verklaarde republiek Užupis binnen de stadsgrenzen van Vilnius. De wijk die voornamelijk door Joden werd bewoond bleef naar de Tweede Wereldoorlog verlaten achter en verpauperde. Kunstenaars namen hun intrek in de wijk en zorgden ervoor dat Užupis weer opbloeide na jaren van verloedering. Eigenlijk als grap werd Užupis op 1 april 1997 door een aantal inwoners gelanceerd als onafhankelijke republiek met een eigen grondwet en president. Die grondwet staat in 40 talen, waaronder in het Nederlands, op spiegelplaten beschreven aan een lange muur in de hoofdstraat van Užupis. Zo heeft iedere inwoner het recht om lui te zijn en stroopwafels te eten. Ook hebben honden het recht een hond te zijn. Zo zijn er totaal in 41 regels van toepassing. Op het toegangsbord bij de brug worden de andere regels met vier pictogrammen duidelijk gemaakt; je moet blij zijn, je mag niet te hard rijden en je moet van kunst houden. Voldoe je niet aan die drie regels dan mogen de inwoners je auto in de Vilnia rivier duwen. Dat is regel vier.
Bij de brug is ook het grenskantoor waar je een stempel voor je paspoort kan halen. Als het water van de rivier laag staat of als je natte voeten niet erg vindt kun je schommelen onder de brug onder het toeziend oog van een bronzen zeemeermin. Volgens de legende verleidt de zeemeermin bezoekers om in Užupis te blijven. Na een uurtje de kunstzinnigheid en vrije geest van Užupis te hebben bewonderd steken we de grens weer over.
Dwalen door de rustige straatjes van Vilnius
We dwalen door de authentieke straatjes van de oude binnenstad. Bij de universiteit van Vilnius glippen we even naar binnen op zoek naar de Church of St. Johns. De kerk en het plein zijn ronduit idyllisch. Even verderop komen we uit in de Literatai street, de literatuurstraat. Een groepje kunstenaars wilde de straat nieuw leven inblazen en kwamen met het plan om de muren te versieren met allerlei kunstwerken die een relatie hebben met Litouwse schrijvers. Ook elders in de stad komen we meer kunst dan toeristen tegen. Het is best rustig in de straten van Vilnius, zeker voor een Europese hoofdstad. En dat is best prettig.
Uitstapje naar Trakai Castle
Op een half uurtje van Vilnius ligt één van de meest bezochte bezienswaardigheden van Litouwen. Daar is het wat drukker. Trakai Castle is een waar sprookjeskasteel op een eiland in Lake Galvė, één van de diepste meren van het land. In de 14e eeuw werd het kasteel gebouwd voor de hertogen van Litouwen. Door de eeuwen heen raakte het in verval. In de vijftiger jaren is het kasteel bijna geheel herbouwd. Het resultaat mag er zijn. Vanaf het treinstation van Trakai is het een wandeling van ongeveer 3,5 kilometer naar het kasteel.
Overnachten in Vilnius
Voor ieder budget is er wat wils in Vilnius. Wij verbleven in het Neringa Hotel, een keurig en betaalbaar viersterren hotel aan de rand van de oude binnenstad. De kamers zijn ruim en stijlvol. Het ontbijtbuffet in een statige zaal met fontein kent een ruime selectie aan lokale Litouwse gerechten. Vooral de Tinginys, vergelijkbaar met onze arretjescake, vindt gretig aftrek. In de moderne lounge heb je de keuze uit tal van Litouwse biertjes.
Vilnius is een leuke citytrip
De hoofdstad van Litouwen is een verassend leuke en vrolijke stad. Groter en groener dan bijvoorbeeld Tallinn of Riga. Het verhaal van de stad is niet één en al vrolijkheid. De sporen van haar roerige verleden maken indruk. Je maakt als het ware een boeiende reis door de tijd in Vilnius die zeker de moeite waard is.
Dit artikel bevat affiliate links. Dit betekent dat wij een kleine vergoeding ontvangen wanneer jij via deze link een aankoop doet. Hiermee steun je onze website. Lees ook onze disclaimer.
